PALM OIL FREE SOAP BASE - XÀ BÔNG KHÔNG DẦU CỌ VÌ MÔI TRƯỜNG VÀ CỘNG ĐỒNG


Dầu cọ từ lâu đã trở thành một nguyên liệu rất phổ biến trong hầu hết các ngành công nghiệp sản xuất và chế biến, đồng thời là loại dầu thực vật được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới. Đối với những người làm xà bông handmade, dầu cọ như một ngôi sao sáng khi vừa giúp tạo độ cứng nhất định cho sản phẩm, vừa có khả năng tạo bọt ổn định và giá cả cực kỳ hợp túi tiền. Tuy nhiên việc sản xuất dầu cọ hàng loạt đang giết chết những khu rừng nhiệt đới lâu năm, gây nguy hiểm cho các loài động vật hoang dã và thay đổi tập tục sinh sống của nhiều cộng đồng người dân bản địa.


Bạn chọn dầu cọ hay môi trường?


Đứng đầu danh sách những nước tiêu thụ dầu cọ nhiều nhất thế giới phải kể đến Ấn Độ, các nước trong khối liên minh châu Âu và Trung Quốc. Mặc dù thông tin EU đang tìm cách ra lệnh cấm nhiên liệu sinh học chế xuất từ dầu cọ (dự kiến có hiệu lực từ năm 2021) đã đẩy giá dầu cọ từ $809/tấn (tháng 1-2017) xuống còn $634/tấn (tháng 1-2018), nhưng hai nước sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới là Indonesia và Malaysia khẳng định rằng dù giá cả có biến động trong vòng hai đến ba năm tới đi chăng nữa, họ vẫn nhìn thấy những triển vọng tích cực trong dài hạn. Năm 2016 -2017, có trên 59 triệu tấn dầu cọ được tiêu thụ trên toàn thế giới. Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, con số này sẽ tiếp tục tăng thêm khoảng 4 tấn từ năm 2017 đến 2018.


Lượng tiêu thụ dầu thực vật trên thế giới giai đoạn 2013 - 2016 và dự báo cho năm 2017 - 2018

Lượng tiêu thụ dầu thực vật trên thế giới giai đoạn 2013 - 2016 và dự báo cho năm 2017 - 2018. Nguồn: Statista

Trong chiến dịch xóa bỏ thành phần dầu cọ khỏi phôi xà bông của mình, hãng mỹ phẩm handmade nổi tiếng LUSH tại UK đã đăng hai bài viết Palm oil free soap bases và Wash your hands of palm oil, nhằm nhấn mạnh về những tác động tiêu cực của việc sản xuất dầu cọ lên môi trường sống và cộng đồng, cũng như cho thấy nỗ lực của LUSH khi tìm kiếm một loại phôi xà bông thay thế. Dưới đây chúng tôi xin lược dịch hai bài viết trên để các bạn cùng tìm hiểu.

 

Bạn có biết rằng khi lựa chọn một loại xà bông, dầu gội hoặc chất giặt tẩy không chứa dầu cọ, bạn đã góp phần cứu một con hổ Sumatra quý hiếm? [...] Việc sản xuất dầu cọ đang tàn phá môi trường ở một số khu rừng nhiệt đới đẹp nhất trên thế giới, đe doạ đến tính mạng của những loài có nguy cơ bị tuyệt chủng và cả cuộc sống của người dân bản địa.

Vậy dầu cọ là gì?

Dầu cọ và dầu hạt cọ là dầu thực vật thu được từ quả của cây cọ. Dầu cọ cùng các dẫn xuất của nó được sử dụng rộng rãi để sản xuất hầu hết các mặt hàng từ mỹ phẩm đến thực phẩm, từ đồ gia dụng như nến đến các sản phẩm tẩy rửa. Trong bảng thành phần, đôi khi dầu cọ được thay thế bằng cụm từ dầu thực vật, vì thế không phải lúc nào bạn cũng biết mình đã mua một mặt hàng có chứa dầu cọ trong đó. Gần đây, dầu cọ cũng bắt đầu được sử dụng trong sản xuất nhiên liệu sinh học.

Có một thực tế dễ nhận thấy và vô cùng tàn khốc trong ngành sản xuất dầu cọ: rừng nhiệt đới sẽ bị thẳng tay đốt bỏ để nhường chỗ cho các đồn điền trồng cọ. Những khu rừng này từ hàng ngàn năm nay đã là môi trường sống tự nhiên của các bộ lạc cổ và nhiều loài động vật hoang dã. [...] Động vật bị giết hại trái phép và quyền con người bị xâm phạm, thật khó để xà bông làm từ dầu cọ có thể rửa trôi những vết bẩn trên tay ta khi chính nó cũng không hề “sạch” chút nào.


Đốt rừng làm đồn điền trồng cọ ở Sumatra

Đốt rừng làm đồn điền trồng cọ ở Sumatra. Ảnh: Peter Prokosch

Theo Chris Wille – Giám đốc Chương trình Nông nghiệp bền vững của Tổ chức Rainforest Alliance - "Các cộng đồng địa phương bị đẩy ra khỏi vùng đất tổ tiên của họ, bị yêu cầu từ bỏ tập tục săn bắt và hái lượm để trở thành những người nông dân trồng cọ cho các công ty lớn. Động vật hoang dã cũng chịu ảnh hưởng nặng nề vì không thể sống trong các đồn điền. Sự bành trướng khủng khiếp của đất trồng cọ đang đe dọa những loài từ lâu vốn có nguy cơ bị tuyệt chủng. "

"Phần lớn các nông trường trồng cọ tập trung ở Malaysia và Indonesia, hai nước này cung cấp đến 80% sản lượng dầu cọ trên thế giới. Indonesia đang mất đi một triệu hecta rừng nhiệt đới mỗi năm, chủ yếu do khai thác cọ và gỗ. Đất nước Indonesia chỉ chiếm một phần trăm diện tích bề mặt trái đất, nhưng là nơi cư ngụ của 10% các loài thực vật, 12% động vật có vú và 17% số chim trên thế giới. Nếu rừng tiếp tục bị suy giảm như tốc độ hiện tại, hầu hết từ nạn phá rừng trồng cọ, 98% diện tích rừng của Indo sẽ bị mất vào năm 2022 [...]". 



Sumatra, một hòn đảo ở phía Tây của Indonesia đã bị khai thác triệt để. Hổ Sumatra bị đẩy đến bờ vực tuyệt chủng, quần thể đười ươi Sumatra và Borneo cũng sụt giảm đáng kể. Năm 1900, có tổng cộng 315.000 cá thể đười ươi sống trong tự nhiên, nhưng cho đến nay chỉ còn trên 50.000 con trên toàn thế giới. Các chuyên gia cho rằng loài này có thể bị tiêu diệt trong vòng 12 năm nữa nếu không ra tay ngăn chặn nạn phá rừng.


Đười ươi con đang ôm một nhân viên cứu hộ sau vụ cháy rừng

Đười ươi con đang ôm một nhân viên cứu hộ sau vụ cháy rừng. Ảnh: Orangutan Outreach.

Nhưng vấn đề không dừng lại ở đó. Việc sản xuất dầu cọ cũng buộc nông dân địa phương phải tranh giành nguồn nước và các nguồn tài nguyên thiên nhiên cơ bản khác. Bộ Lao động Hoa Kỳ đã liệt kê dầu cọ vào danh sách những ngành có sử dụng lao động trẻ em. Thêm vào đó, lượng khí thải carbon hàng năm từ nạn đốt rừng ở Indonesia, chủ yếu để mở rộng đồn điền trồng cọ, đang lớn hơn lượng khí thải từ tất cả các phương tiện ô tô, xe tải, máy bay và tàu biển ở Mỹ cộng lại.

Với nhu cầu tăng cao về dầu cọ, các nhà sản xuất đang thiêu hủy rừng nhiệt đới ngày càng nhiều để có đất trồng cọ nhằm đáp ứng nhu cầu (và kiếm được nhiều lợi nhuận). Trồng cây, phá rừng, rồi lại trồng cọ, rừng nhiệt đới đang dần biến mất với tốc độ đáng báo động. [...] Việc sản xuất dầu cọ cũng dẫn đến những cuộc di dời của người dân bản địa, gây ra các vụ xung đột dữ dội, đau khổ và chết chóc. Tại Sumatra và Borneo, môi trường sống của loài đười ươi liên tục bị xóa sổ vì đất ở đó là điều kiện vô cùng hoàn hảo cho cây cọ phát triển.


Những con đười ươi bị mồ côi và mất chỗ ở do phá rừng trồng cọ

Những con đười ươi bị mồ côi và mất chỗ ở do phá rừng trồng cọ. Ảnh: Paulina L. Ela

Một cách thiết thực để ngăn nạn phá rừng là cắt giảm nhu cầu về dầu cọ. [...] Lush đã thay đổi công thức tất cả xà bông của họ, loại bỏ thành phần dầu cọ khỏi phôi xà bông, tạo ra một loại phôi mới an toàn và bền vững hơn từ dầu dừa và dầu hạt cải.

Có rất nhiều lợi ích khi bạn hạn chế sử dụng dầu cọ, từ việc giúp bảo vệ môi trường sống tự nhiên của các loài quý hiếm đến bảo vệ nhân quyền của người dân bản địa. Nhưng có lẽ lợi ích lớn nhất chính là bạn đang gửi đi một thông điệp cho tất cả những ai đang hưởng lợi từ ngành công nghiệp dầu cọ rằng: sự tàn phá rừng nhiệt đới và con người của họ nhất định phải dừng lại.

 

Sau cùng, việc chọn mua và sử dụng các sản phẩm có chứa dầu cọ hay không là quyết định của bạn. Có thể bạn nghĩ nếu chỉ có một mình mình thì không thay đổi được gì. Tuy nhiên, một chiếc lá nhỏ cũng góp phần tạo nên một cái cây to. Khi bạn thay đổi nhận thức của mình và bắt tay vào hành động, hãy luôn nhớ rằng "nhỏ nhưng có võ" các bạn nhé.

← Bài trước Bài sau →
Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên